Irak Anayasası’nın Kerkük ve diğer tartışmalı bölgelerin statüsünü düzenleyen 140. maddesi, Başbakan adayı Ali el-Zaidi liderliğinde kurulması planlanan yeni Irak hükümetinin sunduğu bakanlar programında tamamen yer almadı.
7 Mayıs 2026’da el-Zaidi, önerilen hükümet programını incelenmesi ve onaylanması için Parlamento Başkanı’na sundu.
KirkukNow’un ulaştığı bir nüshaya göre belgede, Bağdat ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasındaki anlaşmazlıklarda uzun süredir önemli bir yere sahip olmasına rağmen 140. maddeye hiçbir atıfta bulunulmuyor.
Kürdistan Bölgesi Yönetimi dışındaki Kürt Bölgeleri Genel Kurulu Başkanı Fehmi Burhan, bu eksikliği eleştirdi. Dört temel sütun üzerine kurulu dört yıllık bakanlar planının, “Kürdistan halkının anayasal haklarını ele almadığını” söyledi.
Burhan ayrıca Kürt liderlerin ve Kürdistan Bölgesi’nin, göz ardı edildiğini söylediği 140. maddenin uygulanmasından daha azına razı olmayacağını ifade etti.
KirkukNow ayrıca, siyasi liderler, bölgesel hükümet temsilcileri ve Ali el-Zaidi arasında son dönemde yapılan çeşitli görüşmelerde, çözülmemiş sorunların anayasal mekanizmalar yoluyla giderilmesinin ele alındığını bildirdi. Ancak sonrasında yayımlanan resmi açıklamaların hiçbirinde 140. maddeye değinilmedi.
Irak Parlamentosu’nun bu ayın ilerleyen günlerinde yeni kabineye güvenoyu vermek ve bakanlar programını onaylamak üzere toplanması bekleniyor.
Bir Kürt vatandaş, IŞİD’in 2014’te tartışmalı bölgelerde Kürt güçlerinin yeniden kontrol sağlamasına atıfla “IŞİD 140. maddeyi uyguladı” yazılı grafitiyi okuyor.
Muhammed Şiya es-Sudani liderliğindeki mevcut Irak hükümeti (2022–2026), bakanlar programına 140. maddeyi ve tartışmalı bölgeler meselesini dahil etmişti. Atılan adımlar arasında, 140. maddenin uygulanmasından sorumlu Yüksek Komite’nin yeniden etkinleştirilmesi, mali kaynak tahsis edilmesi ve madde kapsamındaki kişilere tazminat ödenmesi bulunuyordu.
İlk olarak 2006 yılında kurulan 140. Maddenin Uygulanmasına İlişkin Anayasal Komite, Baas dönemi (1968–2003) boyunca yerinden edilen ailelerin geri dönüşünü ve tazmin edilmesini kolaylaştırmakla, ayrıca devlet politikalarının yol açtığı demografik değişimleri ele almakla görevlendirilmişti.
Benzer şekilde, eski Başbakan Mustafa el-Kazımi dönemindeki hükümet programında da (2020–2022) 140. madde yer almamıştı.
Konuyla ilgili değerlendirmesinde Fahmi Burhan, artık Kürtlerin anayasal haklarını savunma görevini milletvekillerinden beklediğini söyledi.
“Bu program parlamentoya ulaştığında, milletvekilleri anayasal çerçeve içinde haklarımızı ve kazanımlarımızı korumalıdır” dedi.
Irak’ın 2005 Anayasası kapsamında seçmenlerin yüzde 78’inin onayıyla kabul edilen 140. madde, tartışmalı bölgelerin statüsünü çözmek için üç aşamalı bir süreç öngörüyor: normalleşme, nüfus sayımı ve referandum.
Her ne kadar maddenin 2007 yılı sonuna kadar uygulanması öngörülmüş olsa da, Irak Federal Yüksek Mahkemesi 2019 yılında verdiği kararda, maddenin tüm hükümleri uygulanıp hedeflerine ulaşılıncaya kadar geçerliliğini koruduğuna hükmetti.
Söz konusu madde, Mart 2004’te yürürlüğe giren Irak Geçiş Dönemi İdari Yasası’nın 58. maddesine dayanıyor ve üç temel bölümden oluşuyor.
