“Her dönüm arazi için bin metre plastik örtü kullanıyorum. Plastiğin toprağa ciddi zarar verdiğini ve ürün verimini düşürdüğünü biliyorum. Buna rağmen bu yöntemi kullanmaya devam ediyorum.”
Ferzad Feridun, Kürdistan Bölgesi’nde geleneksel tarım yöntemlerinden biri olarak plastik örtü/sera kullanan binlerce çiftçiden biri.
Süleymaniye vilayetine bağlı Germiyan ve Şarezur bölgelerinde geniş tarım arazileri plastik örtülerle kaplanıyor. Bu nedenle tarlalar kimi zaman suyla kaplı alanları, kimi zaman da uçsuz bucaksız beyaz düzlükleri andırıyor.
Çiftçiler, onlarca farklı ürünü daha hızlı yetiştirmek amacıyla plastik örtülerden yararlanıyor. Ancak kullanılan plastiklerin önemli bir bölümü sezon sonunda tarlalarda kalıyor ve zamanla toprağa karışıyor.
Kifri ilçesinin Serqala nahiyesine bağlı Seyid Cejin köyünde yaşayan Ferzad Feridun, her yıl 40 ila 100 dönüm arasında arazide farklı ürünler yetiştiriyor.
Ferzad, “Ürünlerimin çoğunu plastik örtüler ve plastik damla sulama bantları kullanarak yetiştiriyorum. Bu yöntem toprağın verimliliğini azalttı, azotu emme kapasitesini zayıflattı ve sonuç olarak ürün verimini düşürdü” diyor.
Plastik örtüler ürünlerin daha hızlı yetişmesini sağlasa da çiftçiler, bu yöntemin ürün kalitesini de olumsuz etkileyebildiğini belirtiyor.
Her tarım sezonunun ardından tarlalarda çok miktarda naylon hortum ve başka plastik malzemeler kalıyor. Fotoğraf: Leyla Ahmed
Sera yönteminin ürünlerin daha erken olgunlaşmasını sağlaması, çiftçileri daha fazla bu yöntemi kullanmaya yöneltiyor. Bu durum, çevre üzerindeki olumsuz etkilerine rağmen giderek yaygınlaşıyor.
Ferzad, plastik atıkların yol açtığı sorunların farkında. Hasat döneminin ardından hayvanların tarlalarda kalan naylon parçalarını yiyebildiğini ve bu nedenle hastalandığını söylüyor.
Feridun, “Burada, tarlada naylonları toplayıp yakarsak toprağın verimliliğine zarar veririz” diyor.
Sorun yalnızca plastik örtülerle sınırlı değil. Naylondan üretilen damla sulama bantları da tarımsal plastik atıkların önemli bir bölümünü oluşturuyor.
Ferzad, “Bu yıl 10 dönüm (4 hektar) karpuz yetiştirmek için 11 bin metre damla sulama bandı kullandım” diyor.
Üretim düşüyor
Germiyan bölgesinde çiftçilik yapan Dilşad Ali de tarımsal üretiminde yoğun biçimde naylon kullanıyor.
“Naylon tarım arazime ciddi zarar verdi. Bu zararı toprağı sürerken, ekim ve sulama yaparken, hatta ürünler olgunlaştığında bile fark ediyorum. Her yıl iki ton naylon kullanıyorum” diyor.
Dilşad Ali, geçmişte domates hasadını ağustos ayının sonuna kadar sürdürdüğünü, ancak son yıllarda hasadın temmuz ayında sona erdiğini anlatıyor. Çiftçi, bu değişimin uzun yıllardır devam eden naylon kullanımından kaynaklanabileceğini düşünüyor.
Dilşad, toplam üretiminde de belirgin bir düşüş yaşandığını söylüyor.
“2022 yılında günde 600 kilogram domates topluyordum. Ancak geçen yılın tamamında yalnızca beş ton domates üretebildim” diyor.
Germiyan: Tarım arazilerinde kullanılan plastik örtüler. Fotoğraf: Leyla Ahmed
Dilşad'a göre sorunun nedenlerinden biri de plastik örtülerin her tarım sezonunun ardından tarlalardan temizlenmemesi.
“Plastik güneşe maruz kaldıkça parçalanıyor ve toprağa karışıyor. Bütün plastikleri toplamak için işçi tutmamız gerekiyor. Üstelik bunları nereye atacağımızı da bilmiyoruz” diyor.
Uzun vadeli çevresel zarar
Çevre ve tarım uzmanları, tarım arazilerinde plastik örtü kullanımının sürmesini ve bu malzemelerin toprakta bırakılmasını, modern yoğun tarımın yol açtığı en zararlı uygulamalardan biri olarak değerlendiriyor. Uzmanlara göre plastik örtüler kısa vadede üretime katkı sağlasa da çevre üzerindeki etkileri yıllarca devam edebiliyor.
Çevre uzmanı Dr. Karzan Abdullah, sıcaklık, güneş ışığı ve yağmurun etkisiyle plastiklerin zaman içinde parçalanarak toprağa karıştığını söylüyor.
Dr. Abdullah, “Plastik ısıya ve güneş ışığına maruz kaldığında, yağmur mevsimiyle birlikte parçalanıyor ve toprağın bileşenlerine karışıyor. Böylece insanların tükettiği gıdaların yetiştiği toprağa kimyasallar ve toksik maddeler de karışmış oluyor” diyor.
Karzan Abdullah, plastik atıkların parçalanmasının toprak sıcaklığını da artırabildiğini belirterek, sözlerine şöyle devam etti:
“Plastiğin toprakta parçalanması, özellikle yaz aylarında, toprak sıcaklığının yükselmesine neden oluyor. Toprak sıcaklığı değiştiğinde, toprağın içindeki bütün dengeler de değişiyor. Bu süreç, hayati öneme sahip bakteri ve mantarların yok olmasına kadar varabiliyor.”
Bu mikroorganizmaların sağlıklı bir toprak yapısının korunması açısından vazgeçilmez olduğunu vurgulayan Karzan, sözlerini şöyle sürdürüyor:
“Toprakta bulunan bakteri ve mantarlar olmadan bitkiler yetişemez; dolayısıyla insanlar da bu bitkilerden elde edilen gıdaları üretemez. Toprak bu organizmalara bağlıdır. Onlar olmadan toprak verimsizleşir.”
Çiftçiler çözüm arıyor
Ferzad, çiftçilere tarımsal plastiklerin çevreye verdiği zararlar ve bu zararların nasıl azaltılabileceği konusunda bugüne kadar yeterli eğitim verilmediğini söylüyor.
Çiftçiler, sorunun çözümü için tarımsal üretimde kullanılan plastik örtülerin, damla sulama bantlarının ve diğer plastik malzemelerin toplanıp işleneceği, geri dönüşümün yapılabileceği özel tesislerin kurulmasını öneriyor.
Ürünlerini daha hızlı yetiştirmek için plastik kullanımına başvuran çiftçilerin önündeki temel soru ise giderek daha fazla önem kazanıyor: Sera kullanımının kısa vadeli faydalarından yararlanırken toprağın uzun vadeli sağlığını ve üretkenliğini nasıl koruyabilirler?
