Geçimlerini sağlama çabası içinde olan Ezidi yerinden edilmiş kadınlar, ekonomik eşitsizliğin iki önemli boyutuyla karşı karşıya: istihdam olanaklarının sınırlı olması ve kadınlara uygun işlerin bulunmaması. Mevcut işlerin çoğu, kadınların yapmasının güç olduğu fiziksel açıdan ağır işler. Ayrıca kampların dışında iş bulan kadınlara çoğu zaman barınma veya ulaşım masrafları için herhangi bir maddi destek sağlanmıyor.
Bu ekonomik zorluklar, üniversite ve yüksekokul mezunu çok sayıda kadının işsiz kalmasına ve işgücü piyasasına katılmak, sahip oldukları nitelikleri kullanmak istemelerine rağmen günlerini çadırların altında geçirmelerine neden oluyor.
Suad Hamo, bu koşullardan etkilenen yüzlerce genç kadından biri. Duhok’un kuzeyindeki Zaho ilçesine bağlı Becid Kendala Kampı’nda ailesiyle birlikte yaşayan Suad, iki yıl önce enerji alanında uzmanlaşmış mühendislik bölümünden mezun oldu.
Suad, istihdam konusunda iki büyük engelle karşı karşıya olduğunu söylüyor. Bunlardan ilki, ülke içinde yerinden edilmiş kişiler için kampların dışında bulunan işlerin ek ulaşım ve konaklama masrafları gerektirmesi ve şirketlerin genellikle bu masrafları karşılamaması. İkinci engel ise kadınlar için istihdam olanaklarının sınırlı olması.
Bu zorluklara rağmen Suad, mesleğinde başarılı olmak için gerekli beceri ve yeteneklere sahip olduğuna inanıyor.
Duhok’ta güneş enerjisi sistemleri kuran bir şirkette iş bulan Suad, şirket kamp ile iş yeri arasında konaklama ve ulaşım imkânı sağlamadığı için bir ay sonra işten ayrıldı.
Aylık maaşı 600 bin (400 ABD doları) ile 700 bin Irak dinarı (IQD) arasındaydı. Ancak Suad, bir daire kiralamanın aylık 250 bin ila 300 bin IQD, gıda masraflarının ise diğer yaşam giderleri hesaba katılmadan yaklaşık 100 bin IQD tutacağını tahmin etti.
Duhok’taki Şarya Yerinden Edilmişler Kampı’nda bir kadın bir dükkândan kıyafet satın alıyor. KirkukNow
Ezidi kadınlar için ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin kamplarında bulunan istihdam olanakları da oldukça sınırlı. Özellikle daha önce çok sayıda kişiye iş sağlayan ve kadınların ekonomik faaliyetlerini destekleyen onlarca kuruluşun bölgeden çekilmesinin ardından bu durum daha da ağırlaştı.
32 yaşındaki Khalida Shamo, ailesiyle birlikte Khanke Kampı’nda yaşıyor ve psikoloji bölümünden mezun. Ezidi kadınların iki düzeyde ayrımcılıkla karşı karşıya olduğunu anlatıyor.
“İki kez mağduruz. Birincisi kadın olduğumuz için; kadınlar için iş olanakları daha az. İkincisi ise şehirlerde değil, kamplarda yaşadığımız için.”
Khalida şöyle devam ediyor:
“Yoksulluk içinde yaşamak ve bir çadırın altında hayatın zorluklarıyla mücadele etmek çok zor. Yıllarca eğitim aldığınızı, bir diploma kazandığınızı ve sonunda yerinden edilme nedeniyle işsiz bir şekilde günlerinizi bir çadırın altında geçirmek zorunda kaldığınızı düşünün.”
Erkeklerin durumu ise bir ölçüde farklı; onlar istihdam olanaklarına daha kolay erişebiliyor. Ancak kamplarda mevcut işlerin çoğu fiziksel açıdan ağır işlerden oluşuyor.
Xalida, “Kamplardaki iş olanakları günlük ağır işlerden ibaret ve bunlar kadınlar için uygun değil” diyor.
Irak’taki etnik-dini topluluklardan biri olan Ezidiler, 2014 yılında Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) militanlarının, Ninova vilayetindeki Şengal (Sincar) ilçesi de dahil olmak üzere yaşadıkları bölgelere saldırmasıyla kitlesel yerinden edilme, kaçırılma ve öldürülmelere maruz kaldı.
Topluluk, yerinden edilmiş kişilerin yaşadığı kamplarda ciddi işsizlik sorunuyla karşı karşıya olmaya devam ediyor ve bu durum özellikle kadınları etkiliyor.
Menşe bölgelerindeki devam eden güvenlik ve siyasi istikrarsızlık nedeniyle 110 binden fazla kişi hâlâ Duhok vilayetindeki kamplarda yaşıyor.
Kamp yönetimleri, yerinden edilmiş kişilerin çalışmak amacıyla kamplardan ayrılmasını kolaylaştırmış olsa da bu önlem tek başına sorunu çözmeye yetmedi.
Duhok vilayetindeki Khanke Kampı Müdürü Pir Alo Kachal, KirkukNow’a yaptığı açıklamada, “Kadınların çalışmak için kamptan çıkmalarına yönelik herhangi bir kısıtlamamız yok, ancak onlar için mevcut iş olanakları çok az” dedi.
İstihdam olanakları büyük ölçüde azaldı
Kamp yetkililerine göre durum önceki yıllarda farklıydı.
Kejal, “Daha önce her kampta kadınların iş bulmasına destek olan ve onları çalışmaya teşvik eden dört veya beş uluslararası ve yerel kuruluş bulunuyordu. Ancak bunlar uzun zaman önce bölgeden ayrıldı ve artık hükümet desteği de yok” dedi.
Bazı kadınlar bu yardım kuruluşlarında doğrudan istihdam edilirken, bazılarına da küçük işletmeler kurmaları ve kendileriyle birlikte başkalarına da istihdam yaratmaları için destek sağlandı.
Bu projeler arasında kuaför salonları, kozmetik ürünleri satışı, dikiş ve tarım faaliyetleri yer alıyordu. Ancak bu tür desteklerin büyük bölümü artık ortadan kalkmış durumda.
Kejal, “Şimdi yalnızca kadınlara uygun olmayan işçilik ve ağır işler var” dedi.
Duhok Vilayeti Çalışma Bürosu Müdürü Abdulkarim Hamad, kamplarda yaşayan kadınların şehirlerde iş bulmakta zorlanmasının başlıca nedenleri arasında konaklama ve ulaşım desteğinin bulunmamasının yer aldığını söyledi.
Hamad, “Her bir yerinden edilmişler kampı şehirden en az yarım saat uzaklıkta. Bu da ulaşım masraflarını artırıyor” dedi.
Hamad ayrıca deneyim ve mesleki beceri eksikliğinin de yerinden edilmiş kişilerin istihdam olanaklarının sınırlı olmasına katkıda bulunan bir başka faktör olduğunu belirtti.
Duhok Çalışma Bürosu, iş arayan kişilerin mevcut iş ilanlarına başvurabilmesi için bir internet sitesi oluşturdu. Hamad’a göre yerinden edilmiş kişiler de bu platform üzerinden kayıt yaptırabiliyor.
Ezidi aktivist Besna Xelef ise şöyle konuştu:
“Ezidi kadınların yetenekleri diğer topluluklardan kadınların yeteneklerinden daha az değil. Ancak destek çok az ve fırsatlar herkes için eşit değil.”
